Leninizm, ulusal sorunu başka herhangi bir açıdan değil, devrim sorununa bağlı olarak ele alır.

Belki tuhaf görünüyor ama ulusal sorundaki leninist tavrın en canalıcı noktasının, sorunu bulanık bir burjuva hümanizm çerçevesinden değil de, devrim eksenine bağlı olarak değerlendirmesi çok sık olarak unutulur. “Kültürel özerlik”le ilgili tartışmanın bütün makalelerde çok geniş yer tutması ve Lenin’in bu “masum görünen” konudaki kesin olumsuz bakışı, boşuna değildir. Çünkü makaleler dikkatle okunduğunda kolayca görülür ki, aslında bu sorun tıpkı parti tüzüğünün “üyelik maddesi”ne ilişkin 1903 tartışmalarında olduğu gibi, tarafların gerçekte ne istediklerine ilişkindir. Yani, eğer bir devrim istiyorsanız, “herkesin üye olabildiği” pelteleşmiş bir yapıya değil, devrimci militanlardan oluşan bir savaş örgütüne ihtiyaç duyarsınız. Ve yine eğer bir devrim istiyorsanız, “her ulusal topluluk için ayrı ayrı okullar kurulması” anlamına gelen “kültürel özerklik” yerine, ulusların kayıtsız şartsız özgürlüğünü ve ayrılma hakkını ve bölgesel özerkliği savunursunuz. Lenin’in “ayrılma hakkı” gibi daha “ulusalcı” görünen bir tezi savunurken “kültürel özerkliğe” karşı çıkması ilk bakışta karmaşık gibi görünse de aslında çok zekice bir politik sezgiye dayanmaktadır. Yoksa, Lenin’in dil ve kültür konusunda en geniş özgürlüklerden yana olduğu ve daha sonraki sovyet düzeninde mikro düzeydeki topluluklar için bile kültürel destekler sunulduğu bilinir.

Ancak Lenin, çok uluslu ve dolaysıyla çok ülkeli bir devlette, ayrılma hakkının ayrılma ya da özerklik hakkının ülke temelinde olması gerektiğini vurgular. Bir ülke üzerinde yaşayan bir ulus, içinde bulunduğu devletten ayrılabilir, yada bölgesel özerklik temelinde veya başkaca bir biçim altında birlik yapabilir. Doğru olan budur. Ancak birliği yada ayrılığı ülke temelinde koparıp, etnik temel üzerinde geliştirmek ciddi bir şövenizm tehlikesini bağrında taşır.

Somutlayacak olursak; Lenin, Rus çarlığının işgali altındaki Gürcistan, Azerbaycan vb. ülkelerin UKTH temelinde ayrılma hakkını kullanmasının veya bölgesel özerklik temelinde birliğini doğal demokratik bir hakkın kullanılması olarak görür. Gürcistan’da, Azerbaycan’da ya da Rusya’da Gürcülerin, Azerilerin ve Rusların karışık olarak yaşadığı, çalıştığı, eğitim gördüğü pek çok birim sözkonusudur. Lenin bunların birbirinden ayrılmasına kesin biçimde karşı çıkar. Tiflis’deki, Bakü’deki, Moskova’daki her ulustan işçiler tek bir devrimci yapıda, tek bir sendikada, tek bir okulda birlikte mücadele etmeli, birlikte eğitim görmelidir. Bunun yanısıra, Moskova’daki Gürcü yada Azeri çocuk, yada Tiflis’teki Rus yada Azeri genç kendi dilini öğrenme konusunda tüm olanaklara sahip olmalıdır. Kültürel özerklik savunucularının işçileri ve öğrencileri ulusal aidiyet temelinde ayrı örgütlere, ayrı okullara ayrıma girişimlerini ise gerici bir tutum olarak tanımlar.

Onun özenle vurguladığı ve her seferinde uzun uzun açıkladığı şey, kapitalist fabrika düzeni tarafından kentlere yığılarak “birleştirilen” değişik uluslardan proleterlerin, “okulların ayrılması” yoluyla kuşaklar boyunca “birbirinden ayrılmasının” sınıfın devrimci ayaklanmasının önünü kesebilecek bir tehlike içerdiğidir; o, “böyle bir düşünceyi savunurlarken işçilerin bölünebileceğini”, ulusların ayrılıkların öne çıkacağını, ulusal dar görüşlülüğün gelişeceğini düşünmekte ve bu yüzden de her öğrencinin kendi dilini özgürce öğreneceği bir ortamın yaratılmasını ısrarla savunurken, “okulların ayrılması”na de aynı şiddetle karşı çıkmaktadır.

Yani sonuçta, Lenin bakımından asli sorun, devrim için bir araya getirilerek ayaklandırılması gereken yığınların bölünmemesi, enternasyonalist bir geleceğin zeminini oyacak ulusal dar görüşlülüğün gelişeceği bir temel yaratılmamasıdır; baskı altında tutulan ulusların ayrılma özgürlüğünü savunmak ile herhangi bir devrimi yüz yıl geriye itecek bir kültürel bölünmeyi reddetmek arasında bir çelişme bulunmamaktadır.

M. SEYHAN, Barikat